U bent hier

Als de schoorsteen trekt…

Het Steunpunt Studie- en Schoolloopbanen bracht tijdens de recente Conferentie “Van basisschool tot arbeidsmarkt: de overheid coacht mee” enkele interessante onderzoeksgegevens onder het licht… Spijtig genoeg kwamen deze gegevens nog nauwelijks aan bod in het politiek en publiek debat over de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Toch staan er ook voor de arbeidsmarkt relevante gegevens in die ons moeten doen nadenken… vooral in het kader van de nakende War on Talent en de bestrijding van de knelpunteconomie.

Zo wordt het fenomeen van de overscholing in kaart gebracht in hoofde van de schoolverlaters en eerste-job-zoekers. De onderzoekers concluderen dat, afhankelijk van de toegepaste onderzoeksmethode, 26% tot 51% van de jongeren overgeschoold is voor de eerste job. In iets meer dan de helft van de gevallen wordt de overscholing uitsluitend verklaard door de zogenaamde diplomakloof: werkgevers en intermediairen werven iemand aan met een hoger niveau dan dat wat gevraagd wordt in de vacature. Bij meer dan de helft van de schoolverlaters is de diplomakloof de doorslaggevende factor. Het blijft evenwel niet met deze vaststelling, die niet zo erg zou zijn als ze enkel vasthangt aan de eerste job en relatief snel gecorrigeerd wordt in de loopbaan. Vooreerst stelt het onderzoek vast dat overgeschoolden het systematischer slechter doen dan adequaat geschoolden met eenzelfde diplomaniveau op vlak van arbeidstevredenheid, opleidingsparticipatie, verloning en duurtijd van de job. Verder blijkt dat er toch een persistent probleem van overscholing bestaat. Circa 30 tot 40% van de schoolverlaters waren permanent overgeschoold tijdens de eerste zeven jaar van hun arbeidsloopbaan na intrede op de arbeidsmarkt. De economische conjunctuur op moment van de arbeidsmarktintrede beïnvloedt in belangrijke mate de kansen tot eerder lange “overscholing”. Dit geldt niet enkel voor de recente lichting die tijdens een periode van economische laagconjunctuur op de arbeidsmarkt is gekomen maar ook voor voorgaande lichtingen. Vlaanderen kent dus een relatief hoge mate van overscholing, zo besluiten de onderzoekers.

Door het overscholingsfenomeen in stand te houden versterken we de knelpuntenproblematiek op de arbeidsmarkt. Als we trek in de schoorsteen creëren kunnen we de overgeschoolden sneller en beter tot het juiste competentieniveau brengen en ontstaat er “onderaan” weer ruimte voor lagergeschoolden die nu een vrij lage werkzaamheidsgraad kennen. Daarom is het absoluut wenselijk dat het wervings- en selectiebeleid zich nadrukkelijker richt op het competentieniveau dat met de vacature overeenstemt. De luxe die rekruteerders hadden om zo breed mogelijk te werven verdwijnt immers met de afnemende beroepsbevolking en de toenemende knelpuntberoepen. Bovendien zullen ze zichzelf in de voet schieten want in een krapper wordende arbeidsmarkt zullen overgeschoolde werknemers snel(ler) van werkgever veranderen zodat de gedane wervings- en scholingsinspanningen “voor niets” zijn. Het HRM-beleid van ondernemingen faalt dus indien het niet prioriteit maakt van “trek creëren in de schoorsteen” d.w.z. dat het competentiebeleid van bedrijven de bedrijfsinterne arbeidsmarkt zo moet “aansturen” dat medewerkers zo snel en goed mogelijk worden geplaatst in functies die overeenstemmen met hun diploma- en/of competentieniveau. Overgekwalificeerde werknemers worden in zo’n aanpak geduwd en getriggerd om door te groeien. Als alle arbeidsorganisaties consequent werk maken van een trekkende schoorsteen zal de arbeidsmarkt op micro- en macroniveau hierbij winnen.

Een schoorsteen die niet trekt, maakt geen rook en verwarmt het huis niet maar doet iedereen wel stikken. Dat beeld geldt ook voor de arbeidsmarkt. Overgeschoolde werknemers voelen zich niet gewaardeerd, hun competenties verdwijnen onder het stof. Tegelijkertijd krijgen anderen met de juiste kwalificaties evenmin de kans om hun talenten ten toon te spreiden. De overscholing verstikt hen ook. Laat ons daarom inspiratie halen in de volksmond die zegt “Waar de schoorsteen rookt, is het goed vrijen”! Willen we dus een warme arbeidsmarkt met kansen voor iedereen dan moeten we de schoorsteen van de arbeidsmarkt doen trekken.