U bent hier

Werk(t) taal?

Prof. Jan M. Broekman leerde me in de tweede kandidatuur Rechten K.U.L. hoe ogenschijnlijk neutraal en kleurloos taalgebruik toch uitdrukking kan zijn van bepaalde machtsverhoudingen of levensvisies. Dat “ik” als “onderwerp” bijvoorbeeld altijd het ”lijdend voorwerp”’ laat werken in de zinsbouw en dat het onderwerp altijd eerst komt in een zin… Hij daagde ons uit om als juristen-in-spe ons bewust te zijn van ons taalgebruik. Dat taalgebruik weerspiegelt immers hoe we denken én handelen, bevat vaak “drempels” voor dialoog en stigmatiseert bedoeld of onbedoeld.

De wereld van werk en arbeidsmarkt wordt –zoals andere werelden - gekenmerkt door soms be- en vervreemdend taalgebruik. De joodse filosofe Hannah Arendt maakte daarom ook een onderscheid tussen arbeid (het noodzakelijke), werken (het nuttige) en handelen (betekenis geven). Vandaag gebruiken wij die betekenissen en begrippen door mekaar… Niet onbegrijpelijk in een samenleving waarin arbeid centraal staat en dus ook borg moet staan voor integratie, participatie en persoonlijke ontwikkeling… Maar toch is ons taalgebruik inzake arbeid niet altijd emancipatorisch of kwaliteitsgericht; het is integendeel vaak stigmatiserend en beklemmend. Zo spreken we nog heel vaak over de “work-life”balance waardoor we aangeven dat werken niet gelijk is aan leven en dus niet kan verbonden worden met zingeving, ontplooiing, plezier, goesting… In de Franse arbeidsliteratuur gaat het over “travailler moins pour libérer du temps” alsof werktijd in se on-nuttige tijd is en we ons moeten bevrijden uit een werk-harnas.

De beklemmende kijk op arbeid weerspiegelt zich ook door het gebruik van heel wat penitentiair klinkende begrippen zoals levenslang leren (waarom niet “lang leuk leren”), een aanklampende begeleidingsaanpak (begeleiding-op-maat?), een sluitend bereik (kansen voor iedereen) of een tewerkstellingscel (werk-winkel?). Ook de woorden “knelpuntberoepen” en “knelpuntvacatures” houden een associatie met een opgesloten gevoel in… Alleen het gevangenenplunje ontbreekt nog om deze bajestaal te visualiseren. Naast gevangenis-begrippen zijn ook noties die met oorlog te maken hebben populair. Zoals the War for Talent waarin jobhunters op zoek gaan naar jobdoelwitten voor het reserveleger van de werkzoekenden.

Even  populair is het luchthaven-discours door het gebruik van woorden als startbanen (voor “jongeren”) en landingsbanen (voor “ouderen”) maar waarbij we geen begrippen gebruiken die een comfortabele vlucht omschrijven…. Enkel de begrippen die schrik- en zweetmomenten opleveren, nemen we op als arbeidsmarktterminologie. Van een jobsteward of –stewardess is geen sprake.

In dezelfde sfeer van negatieve bejegening baden woorden zoals “risicogroepen”, “out-placement”, ongekwalificeerde uitstroom en de “werklozen-stock”. Het feit dat we onze loopbanen omschrijven als citroenloopbanen zegt ook al heel veel…

Natuurlijk verandert een ander taalgebruik op zich niet de realiteiten van de arbeidsmarkt maar het kan wel bijdragen tot een meer gezonde en empowerende kijk op  en benadering van werk in onze samenleving.

Reageer

Reacties

Goed gezien. En fijn om te lezen dat je als "leider" van de VDAB, zo bewust bent van het belang van positieve communicatie. Want daar draait het uiteindelijk om. Zowel voor bedrijven als voor overheidsorganisaties is het van belang dat men zich hier meer van bewust wordt en focust op uitdrukkingen of bewoordingen met een positieve connotatie. Het beïnvloed op een positieve manier de resultaten op alle vlakken en niveau's. Jeff Weiner, CEO van LinkedIn, koos niet voor niets voor een heel specifieke, positieve aanpak die over de hele lijn zijn vruchten afwerpt (zie http://www.supersoul.tv/supersoul-full-episodes/jeff-weiner-full-episode ) Het kost mensen in het begin absoluut moeite om dergelijke positieve communicatie in de praktijk toe te passen. Waarschijnlijk vooral omdat wij ons van nature automatisch richten op al wat negatief is (ons oerinstinct) Ook hier geldt "Oefening baart kunst". Het zou ongetwijfeld een grote positieve beweging op gang brengen op verschillende niveau's als iedereen hierin zou slagen :) www.feelgood2.be
Blij met de inhoud van deze blog. Kan u, in uw functie, hierin ook op andere vlakken sensibiliseren of effectieve maatregelen nemen die ervoor zorgen dat ons VDAB-taalgebruik helder, genuanceerd, niet-discriminerend en versterkend is? Ik doe alleszins mijn best in mijn functie. Hier zijn geen risicogroepen, maar kansengroepen...