U bent hier

Spreekverbod

Dikwijls krijg ik de vraag hoe je het best communiceert met Japanners. Na mijn uitleg krijg ik niet zelden de vertwijfelde opmerking: hoe kun je dat volhouden? Want het is aartsmoeilijk om een comfortabele communicatie te onderhouden met Japanse collega’s of vrienden.

Japans studeren is een gedeeltelijke oplossing. Zelf heb ik zes jaar op de taal gewroet om een puberaal spreekniveau te bereiken. Maar ook al spreek je een mondje Japans, zonder begrip van hun non-verbale boodschappen is je duur verworven talenkennis nutteloos en crossculturele communicatie een waar mijnenveld. Zowel privé als zakelijk.

Om goed te communiceren met Japanners, moet je de volgende zaken in je achterhoofd houden:

  • Meer dan in andere culturen, moet je de Japanse lichaamstaal kennen om een effectieve gedachtenwissel te hebben. Wat ze niet zeggen, daar gaat het vaak om. Hun strategie is ‘spreken is zilver, zwijgen is goud’.
  • In Japan is ‘harmonie’ heilig. Om die harmonie te bereiken, hullen de Japanners zich in stilte. Ze vertonen ook vermijding- en uitsluitinggedrag en verdraaien de waarheid. Voor Westerlingen is dit pure zonde. Maar in Japan heiligen deze middelen het doel. Ze geloven dat ze zo kunnen voorkomen dat er agressie of vijandigheid tussen mensen groeit.

Hun lichaamstaal -die ik met de jaren heb leren herkennen- kan je per lichaamsdeel indelen.

Gezicht:

  • De Japanse cultuur verwacht in alle omstandigheden een kleurloos, stoïcijns maar sociaal snoetje. Het witte gezicht van de kabuki-acteur is daar niet vreemd aan. Ze hebben er een speciaal woord voor: Shirankaoat. Dat betekent: ik weet van niets. Dit gezicht zal je zien als je een gesprek wil aanknopen met een Japanner die niet durft of wil spreken.
  • De Japanse vrouw zal in dergelijke omstandigheden een nederige, verlegen glimlach tevoorschijn toveren. Begin dan vooral niet te dromen. Achter een dergelijke glimlach kan van alles schuilgaan.
  • Een andere veel gebruikte gezichtsuitdrukking is die van de ‘verraste persoon’: ogen opengesperd, opgetrokken voorhoofd en mond open. Als een kind dat Sinterklaas ziet. Als een Japanse luisteraar dit gezicht toont, is het touché. Dan is hij geboeid door wat je zegt en probeert hij op je gedachtenstroom mee te surfen.

Ogen:

  • Mijn schoolmeesters hebben me altijd geleerd andere mensen aan te kijken. Als je oogcontact mijdt, kan dit immers duiden op een gebrek aan zelfvertrouwen of oprechtheid. Maar als ik tijdens een verhitte discussie mijn Japanse baas recht in de ogen kijk, vindt hij dit heel onbeleefd. Grof zelfs. Aan Japanse kinderen wordt geleerd hun snoezige blik op de keel van de schooljuf te richten, in plaats in haar ogen. Als een Japanner mijdt je aan te kijken, kan dat dus heel goed betekenen dat hij je eer betoont.
  • Nog zoiets: als je baas zijn ogen sluit tijdens je speech, betekent dat niet altijd dat hij slaapt, wel dat hij aandachtig luistert. Maar als hij daarbij ook begint te grollen of te knikkebollen -wat ik al dikwijls heb meegemaakt- besteedt hij toch vooral aandacht aan zijn dromen. ;-)

Mond:

  • Het ‘te veel openen van de mond’ moet vermeden worden in Japan. Het is tegen hun etiquette. Daarom is het ook niet toevallig dat het Japans gemakkelijk gesproken kan worden met een bijna gesloten mond.
  • Bij plezier en vreugde glimlachen ze wel, maar er zijn ook momenten waarop je denkt: wat is er nu zo grappig aan mijn betoog? Dan is het best mogelijk dat ‘Mr Kato’ het toch niet zo plezant vindt. Sterker zelfs. Mogelijk vindt hij wat je zegt erg of vervelend. Zijn glimlach kan dan woede, angst of verdriet verbergen en is bedoeld om te voorkomen dat je gezichtsverlies lijdt of lijdt onder zijn negatieve gevoelens. Heel edelmoedig maar extreem verwarrend. In dergelijke situaties kun je beter van onderwerp veranderen, want je loopt op dat moment op drijfzand.

Handen:

  • Collega’s of zakenpartners met de handen aanraken is ‘not done’. Een Turkse omhelzing of Amerikaanse schouderklop zijn al helemaal onbehoorlijk.
  • Gebaren met de handen zijn erg subtiel en daarom minder eenvoudig om emoties te detecteren. Het zijn vooral de vingers en de pols waarop je moet letten.
  • Wanneer een Japanner tijdens een gesprek over een man praat, kan hij dit onderstrepen door zijn duim omhoog te steken. Dat betekent dus niet per se dat hij je een toffe makker vindt. Wanneer hij zijn pink omhoog houdt, heeft hij het over een vrouw, maar… het kan ook betekenen dat de vrouw waarover hij spreekt er een minnaar opna houdt. Een toppunt van dubbelzinnigheid dus!

Om te eindigen nog een veelzeggend Japans spreekwoord: Japanners die weten spreken niet, zij die spreken weten niet.

Reacties

Dag Steven,Hartelijk dank voor uw antwoord.Wakatekita to omoimasu.Groetjes,Raf
dag Rafbedankt ,mijn conclusie is er gekomen door met hun iedere werkdag en 24 jaar lang samen te werken ...vb hoe vertaal je "Hai " ?dit woordje kan "ja" zijn , maar ook "nee" ,of " mogelijks" , of "ik versta je" , of... . volgens mij ga je de juiste vertaling best of alleen maar krijgen door de lichaamstaal te ontleden .het andere is ; gis en mis !kambatte kudasaisteven
Dag Steven,Ik vroeg me af hoe u bij het communiceren met Japanners tot deze conclusies was gekomen.Daarom heb ik alle stukjes van uw blog gelezen. Oorspronkelijk was ik beginnen lezen omdat ik aangetrokken was door het item van de headhunter.Uiteindelijk denk ik dat uw ervaring met paarden een rol speelt in uw oordeel, al kan ik het bij het verkeerde eind hebben.Via de Japanse taal kan ik toch meer opmaken wat er te zeggen valt dan naar de handen en polsen te kijken.Maar onlangs legde mij een Japanse manager een soortgelijke theorie uit.Tja, non-verbal communication, een taal op zich.Hartelijk dank voor uw blog, die ik graag gelezen heb.Groetjes,Raf
Dag ElsSorry voor de late reactie maar ik was bijna constant in het buitenland de afgelopen twee maanden. Ik weet niet of ik aan het profiel voldoe, maar je kan altijd contact opnemen met de vdab die mijn coördinaten heeft - steven
Beste StevenUw verhaal is zeer boeiend, en ik heb het met heel veel plezier gelezen.Binnen de Kamer van Koophandel in Leuven hou ik me bezig met internationale handel. Ik zou graag wat meer over uw profiel te weten willen komen, omdat ik er zeker van ben dat onze leden in Leuven eveneens van uw verhaal zullen genieten. Heeft u interesse? Laat me dan zeker iets weten!Met vriendelijke groetenEls Meyvaert