U bent hier

Wie vooruit wil, moet zich bukken

Vaak vragen mensen me hoe het is om voor Japanners te werken. Da's een ingewikkelde vraag omdat het van veel verschillende dingen afhangt: je eigen houding naar Japanners toe, je positie in het bedrijf, je leeftijd en je geslacht. Daarom zijn er talrijke antwoorden mogelijk.

Maar één ding is zeker: er zíjn verschillen tussen de Japanse werkcultuur en de westerse. Om te beginnen zijn de verhoudingen binnen een Japans bedrijf heel sterk hiërarchisch. Hetzelfde met de verhoudingen tussen Japanse bedrijven onderling. Dit is niet alleen in de bedrijfswereld zo, maar ook op school, in sportclubs of zelfs tussen buren. Hiërarchie is de ruggengraat van gelijk welk Japans systeem. Zonder strakke lijnen loopt alles in het honderd.

Daarom is het moeilijk om risico's te nemen of creatief te zijn op de Japanse werkvloer. Een nagel die uitsteekt wordt meestal gelijk geslagen met de rest. Dit vind ik jammer want 'ongewone' werknemers kunnen meestal niet ontbolsteren. Dit soort mensen zie ik nochtans juist als een verrijking in een groep. Japanners denken eerder: wie in deze wereld omhoog wil komen, moet zich bukken. Dat komt neer op hard werken, nederig zijn en jezelf wegcijferen.

Wat wel positief is: Japanse bedrijven geven jongere werknemers de kans om veel bij te leren op een korte termijn. Ze investeren in het begin heel veel in je om je op een bepaald niveau te brengen. Als nieuwkomer moet je geen geslepen diamant zijn die direct schittert. Zij verkiezen de ruwe diamant, die ze zelf kunnen polijsten volgens hun eigen inzichten.

Verder ligt de nadruk op trouw en samenhorigheid. Het leven van een werknemer vertoont overeenkomsten met de militaire traditie. Je wordt geacht je loyaliteit voor het bedrijf te bewijzen. Dat doe je door overuren te maken of na het werk met collega’s of zakenrelaties uit te gaan. De onderneming wordt ook als een soort familie gezien. Heel vaak hoor ik dat 'iemand van onze familie' zoiets doet of niet doet.

Die trouw wordt dikwijls in een adem genoemd met respect voor de ouderen, wat gelijk staat aan superieuren, bazen of collega’s die langer in het bedrijf werken dan jezelf. In die context betekent trouw bijna altijd een verplichting tot blinde gehoorzaamheid aan de meester (het Japanse heilige woord is 'sensei'). Voor vele westerlingen is deze Japanse loyaliteitsethiek er in wezen een van onderwerping. Maar dat stoort me eigenlijk niet.

Wat me wél redelijk kwaad kan maken is hun definitie van het begrip 'waarheid'. De Japanse benadering van de werkelijkheid is wel héél flexibel. Volgens hen moet je altijd rekening houden met de situatie waarin je je nu bevindt. Wat gisteren waar was is vandaag niet noodzakelijk zo. De reden is simpel: de feiten zijn vandaag anders. Japanners kunnen hun overtuigingen voortdurend aanpassen aan de nieuwe situatie waarin ze zich bevinden. Zij beweren dat ze meer pragmatisch zijn, terwijl wij westerlingen vinden dat we ons aan universele en algemene morele waarden moeten houden.