U bent hier

Opgebrand

Opgebrand
© Shutterstock

Een burn-out is een langzaam, sluipend proces dat vooral gemotiveerde en toegewijde mensen treft. Stress- en burn-outexperte Nell van de Ligt legt uit hoe het zover kan komen en hoe je je er tegen kan beschermen. Een getuige vertelt: 'Ik kon niet naar mijn werk, want ik wist ineens niet meer hoe ik moest autorijden. Ik huilde als een kind.'

"Het zijn vaak de meest ideale werknemers die getroffen worden door een burn-out", vertelt Nell van de Ligt. 'Ze zijn toegewijd, gemotiveerd en hardwerkend, en beginnen door omstandigheden in hun job meer energie te geven dan ze aanmaken. Doordat ze loyaal zijn aan hun werk en idealen, blijven ze zo jaren doorgaan. Tot ze fysiek, psychisch en mentaal compleet uitgeput zijn. Je kan die uitputtingstoestand vergelijken met een opgebrande kaars.'

Overlevingsmechanisme

Volgens Nell bestaat een burn-outproces uit zes fases. Maar iedere persoon is wel uniek. Je doorloopt niet noodzakelijk alle fases en de volgorde van de fases kan ook verschillen.

Fase 1: volledige prestatie en inzet
Je bent enthousiast. Je zet je helemaal in omdat je je verantwoordelijk voelt en goed werk wilt leveren. Je stelt hoge eisen aan jezelf en werkt regelmatig over. Je stopt veel energie in je werk, bent erg betrokken en vindt alles leuk. Je ervaart wel werkdruk, maar je doet het gewoon en zet jezelf opzij. Je staat bekend als een goede werknemer.

Fase 2: je levert langzaam in, je geeft te veel
Je kan het werk thuis moeilijk van je afzetten en voelt 'druk' in je hoofd. Je piekert veel en kan het niet stoppen. Je hebt behoefte aan rust en ontspanning maar dat negeer je, want 'het werk moet gedaan worden'. Je legt je sociale contacten en hobby's aan banden zodat je tijd hebt om wat bij te komen. Slapen (inslapen of doorslapen) wordt steeds moeilijker.

Fase 3: je verhoogt je inzet, je geeft nog meer
Je werkt harder, want je merkt dat je het anders niet meer redt. Je raakt steeds vermoeider en krijgt een kort lontje. Tot je frustratie, laat je af en toe steken vallen. Je krijgt vage lichamelijke klachten zoals hoofdpijn en stijve spieren. De contacten met anderen ervaar je als hinderlijk. Ze willen altijd iets van je. 's Avonds lig je uitgeblust op de bank.

Fase 4: je zelfbeeld neemt af, je hebt niet veel meer te geven
Je vervreemdt steeds meer van jezelf. Je overleeft op karakter en sleept je voort. Je voelt je ongelukkig, want alles gaat steeds meer energie vragen en die heb je niet meer. Alles voelt als 'moeten'. Je krijgt klachten die je belemmeren: maagpijn, hyperventilatie… Je denkt steeds negatiever over jezelf, maar je gaat door, want je bent toch geen watje?

Fase 5: je voelt een innerlijke leegte, er is niks meer te geven
Het is op. Je voelt je een robot, leeg, uitgehold. Je ervaart het leven als zinloos en nutteloos. Als je een compliment krijgt, geloof je het niet. Je wijst jezelf af en leuke dingen bestaan niet meer voor je. Het leven wordt een opgave. Je kan moeilijk je bed uit en voelt je depressief. Je krijgt paniekaanvallen en angststoornissen.

Fase 6: totale instorting, je lichaam neemt het over
Je lichaam grijpt in en neemt het van je over. Het roept je een halt toe. Dit is een overlevingsmechanisme want anders zou je blijven doorgaan. Enkele getuigenissen:

  • 'Opeens kon ik niet meer lopen, ontzettende rugpijn legde me plat, mijn lichaam wilde niet.'
  • 'Ik viel ineens 12 kilo af in 3 maanden. Ik kon niet meer eten. Ik kreeg geen hap meer door mijn keel.'
  • 'Ik kon geen letter meer lezen, het was abracadabra geworden. Ik werd ontzettend bang.'

Tips

Hoe vermijd je dat je zelf ooit in zo'n neerwaartse spiraal terechtkomt? Nell geeft enkele tips.

  • Zorg voor jezelf.
    Neem de stressignalen van je lichaam ernstig. Voorbeelden zijn: vermoeidheid, aversie tegen werk, verlies van motivatie, cynisme, zwaarmoedigheid, prikkelbaarheid, slecht slapen, gewichtsverlies en psychosomatische klachten. Trek er je conclusies uit en zorg voor voldoende rust en ontspanning. Laat je eventuele schaamte, faalangst en trots varen.
  • Stel prioriteiten op je werk.
    Zeg 'nee' als je geen tijd hebt, delegeer taken en geef tijdig aan als je achterstand krijgt. Probeer je te beperken tot je eigen taken en verantwoordelijkheden.
  • Houd afstand van negativiteit.
    Houd gezond contact met collega's, maar doe niet mee aan mopperpartijen. Mopperen en cynisme zijn besmettelijk.
  • Wees open en zoek steun.
    Praat met je leidinggevende als je het werk niet meer aankan. Blijf je stress ervaren, neem dan contact op met je huisarts.
  • Zorg dat je werk bij je past.
    Heb je een job die je meer energie kost dan je kan opbrengen? Stel je de vraag of je dit wel wil en overweeg of een andere job beter bij je zou passen.

 

Barbara Peirs

 

Nell van de Ligt was jarenlang manager en kreeg op een bepaald moment een burn-out. Toen ze hersteld was, volgde ze een opleiding analytische psychologie en specialiseerde zich in ziekteverzuim en burn-out. Nu heeft ze sinds 2007 haar eigen bedrijf Ligtpunt. Ze traint leidinggevenden die hun medewerkers willen beschermen tegen stress en burn-out, en begeleidt medewerkers die in een burn-out dreigen te geraken of geraakt zijn.

Meer info: www.ligtpunt.nl. Je kan er ook een gratis e-brochure aanvragen: '7 tips om ziekteverzuim door stress en burn-out te voorkomen'.

Gepubliceerd in